ISO, yeni baskının önceki yapıyı tamamen değiştirmek yerine açıklığı, kullanılabilirliği ve güncelliği artırmaya yönelik hedefli değişiklikler içerdiğini belirtiyor.
ISO 9001:2026; müşteri odaklılık, süreç yaklaşımı, risk temelli düşünme, kanıta dayalı karar verme ve sürekli iyileştirme gibi kalite yönetiminin temel prensiplerini koruyor. Bununla birlikte kalite kültürü ve etik davranış, risk ve fırsatların daha açık şekilde ayrılması, değişiklik yönetiminin güçlendirilmesi, çalışan farkındalığı ve organizasyonel bilginin yönetimi gibi alanlarda önemli geliştirmeler getiriyor.
Yeni sürüm aynı zamanda ISO yönetim sistemi standartlarının güncel Harmonized Structure yapısını kullanıyor. Bu sayede ISO 14001, ISO 45001 ve diğer yönetim sistemi standartlarıyla entegrasyonun kolaylaştırılması amaçlanıyor.
Önemli bir nokta ise, taslak aşamasındaki bazı yorumların aksine, ISO 9001:2026’nın bir çevre veya sürdürülebilirlik standardına dönüşmemiş olmasıdır. Standart; karbon emisyonu, enerji verimliliği, atık azaltımı veya sürdürülebilirlik hedeflerini tüm kuruluşlar için genel ve bağımsız zorunluluklar haline getirmemektedir.
ISO 9001:2026’nın kapsamı, önceki sürümün temel yaklaşımını korumaktadır.
Standart; kuruluşların müşteri şartlarını ve uygulanabilir yasal ve düzenleyici şartları karşılayan ürün ve hizmetleri sürekli olarak sağlayabilme yeteneğini göstermelerini ve kalite yönetim sisteminin etkin uygulanması yoluyla müşteri memnuniyetini artırmalarını amaçlamaktadır.
Gereklilikler kuruluşun türü, büyüklüğü veya sunduğu ürün ve hizmetlerden bağımsız olarak genel niteliktedir. Dolayısıyla ISO 9001:2026’nın kapsamı karbon yönetimi, çevre yönetimi veya sosyal sorumluluk yönetimine doğru genişletilmemiştir. Bu konular kuruluşun kalite yönetim sistemini etkiliyorsa kuruluşun bağlamı ve ilgili taraf gereklilikleri içerisinde dikkate alınabilir.
2. Atıf Yapılan Standartlar (Normative References)
ISO 9001:2026’nın temel normatif referansı ISO 9000 – Quality management — Fundamentals and vocabulary standardıdır. ISO 9000, kalite yönetimiyle ilgili temel kavramların ve terminolojinin ana kaynağı olmaya devam etmektedir.
2026 sürümündeki önemli farklılıklardan biri, ISO 9001’in uygulanmasında doğrudan ihtiyaç duyulan bazı temel terim ve tanımların artık standardın kendi 3. maddesine de dahil edilmiş olmasıdır. Bununla birlikte ISO 9000’in normatif referans olma niteliği devam etmektedir.
ISO 9001:2015, terim ve tanımlar açısından ağırlıklı olarak ISO 9000’e atıfta bulunuyordu.
ISO 9001:2026’da ise standardın uygulanması açısından önemli bazı temel kavramlar doğrudan Madde 3 içerisinde verilmektedir. Bunlar arasında kuruluş, ilgili taraf, üst yönetim, yönetim sistemi, kalite yönetim sistemi, kalite politikası, kalite hedefi, risk, proses, yetkinlik, dokümante edilmiş bilgi, performans, sürekli iyileştirme, etkinlik, gereklilik, uygunluk, uygunsuzluk ve düzeltici faaliyet gibi kavramlar bulunmaktadır.
Bu değişikliğin temel amacı, standardın okunmasını kolaylaştırmak ve kullanıcıların temel kavramlara daha doğrudan erişmesini sağlamaktır. “Risk” veya “fırsat” kavramlarının yalnızca iklim, yeşil teknoloji ya da döngüsel ekonomi üzerinden yeniden tanımlandığı şeklinde bir değişiklik ise nihai standartta bulunmamaktadır.
4.1 Organizasyonu ve Bağlamını Anlama
Kuruluşun amacını, stratejik yönünü ve kalite yönetim sisteminin amaçlanan sonuçlarına ulaşma kabiliyetini etkileyen iç ve dış konuları belirlemesi gerekliliği devam etmektedir.
ISO 9001:2026’da kuruluşun ayrıca iklim değişikliğinin kendisi açısından ilgili bir konu olup olmadığını belirlemesi gerektiği açıkça ifade edilmektedir. Ancak bu gereklilik ilk kez ISO 9001:2026 ile ortaya çıkmamıştır. İklim değişikliği konusu, ISO 9001:2015/Amd 1:2024 ile standarda daha önce eklenmiş ve 2026 sürümünün ana metnine dahil edilmiştir.
Bu şart, her kuruluşun otomatik olarak karbon ayak izi hesaplaması veya karbon azaltım hedefi oluşturması gerektiği anlamına gelmez. Kuruluş öncelikle iklim değişikliğinin kalite yönetim sistemi açısından ilgili olup olmadığını değerlendirmelidir.
4.2 İlgili Tarafların İhtiyaçları ve Beklentileri
Kuruluş, kalite yönetim sistemi açısından ilgili tarafları ve bu tarafların ilgili gerekliliklerini belirlemeli; bu bilgileri izlemeli ve gözden geçirmelidir.
ISO 9001:2026’da ilgili tarafların iklim değişikliğiyle bağlantılı gerekliliklere sahip olabileceğine ilişkin açıklama da korunmaktadır. Müşteriler, düzenleyici kuruluşlar, tedarikçiler veya diğer ilgili tarafların iklim değişikliğiyle bağlantılı bir gerekliliği varsa ve bu gereklilik kalite yönetim sistemi açısından ilgiliyse kuruluş bunu değerlendirmelidir.
Ancak çevresel performansın her kuruluş için otomatik olarak kalite yönetim sistemi gerekliliğine dönüştüğü şeklinde bir hüküm bulunmamaktadır.
4.3 Kapsamın Belirlenmesi
Kalite yönetim sisteminin kapsamı belirlenirken kuruluş; iç ve dış konuları, ilgili tarafların gerekliliklerini ve sunduğu ürün ve hizmetleri dikkate almaya devam etmektedir.
Kapsam, kuruluşun kalite yönetim sistemi sınırlarını ve uygulanabilirliğini açıkça ortaya koymalıdır. ISO 9001:2026, her kuruluşun sürdürülebilirlik, karbon yönetimi veya tüm tedarik zinciri faaliyetlerini otomatik olarak kalite yönetim sistemi kapsamına dahil etmesini zorunlu tutmamaktadır.
4.4 Kalite Yönetim Sistemi
Süreç yaklaşımı ISO 9001:2026’nın temel unsurlarından biri olmaya devam etmektedir. Kuruluşun kalite yönetim sistemi için gerekli prosesleri ve bunların kuruluş genelindeki uygulamalarını belirlemesi; proseslerin girdilerini, çıktılarını, sırasını ve etkileşimlerini tanımlaması; gerekli kriterleri ve yöntemleri oluşturması; kaynakları sağlaması; sorumluluk ve yetkileri belirlemesi ve proseslerin performansını değerlendirmesi gerekmektedir.
Risk ve fırsatların proses yönetimine dahil edilmesi de devam etmektedir. ISO 9001:2026, Madde 4.4 kapsamında tüm kuruluşlara “yeşil süreç yönetimi” veya “iklim dayanıklılığı” adı altında bağımsız yeni prosesler oluşturma şartı getirmemektedir.
| Alt Madde | ISO 9001:2015 Yaklaşımı | ISO 9001:2026 Yaklaşımı |
|---|---|---|
| 4.1 | İç ve dış konular | İklim değişikliğinin ilgili bir konu olup olmadığının değerlendirilmesi ana metinde devam ediyor |
| 4.2 | İlgili taraflar ve gereklilikleri | İlgili tarafların iklim değişikliğiyle bağlantılı gereklilikleri olabileceği dikkate alınıyor |
| 4.3 | KYS kapsamının belirlenmesi | Temel yaklaşım korunuyor |
| 4.4 | Süreç yaklaşımı | Süreç yaklaşımı, risk ve fırsatlarla birlikte devam ediyor |
5.1 Liderlik ve Taahhüt
ISO 9001:2026’nın en dikkat çekici değişikliklerinden biri bu bölümde yer almaktadır. Üst yönetimin kalite yönetim sistemi açısından liderlik ve taahhüt göstermesinin yanında artık açık şekilde kalite kültürünü ve etik davranışı teşvik etmesi beklenmektedir.
Ayrıca proses yaklaşımının kullanımının teşvik edilmesi, risk temelli düşünmenin desteklenmesi ve fırsatlara yönelik düşünmenin daha görünür hale getirilmesi yeni metinde öne çıkmaktadır. Bu değişiklikle kalite kültürü yalnızca kurum içinde doğal olarak oluşması beklenen bir unsur olmaktan çıkarılarak üst yönetimin desteklemesi gereken açık bir yönetim konusu haline gelmiştir.
ISO, yeni baskının özellikle liderlik, kalite kültürü ve etik davranış konularına daha fazla vurgu yaptığını belirtmektedir.
5.2 Kalite Politikası
Kalite politikasının kuruluşun amacına uygun olması, kalite hedeflerinin oluşturulması için çerçeve sağlaması, uygulanabilir şartların karşılanmasına ve sürekli iyileştirmeye yönelik taahhüt içermesi gerekliliği devam etmektedir.
Politikanın kuruluşun bağlamını dikkate alması ve stratejik yönünü desteklemesi beklenmektedir. Nihai ISO 9001:2026 metni kalite politikasında zorunlu olarak karbon nötrlüğü, döngüsel ekonomi, enerji azaltımı veya çevresel hedeflere yer verilmesini istememektedir. Bu tür taahhütler kuruluşun bağlamı veya ilgili taraf şartları açısından gerekli olabilir; ancak ISO 9001:2026’nın bütün kuruluşlara uygulanan genel bir kalite politikası şartı değildir.
5.3 Roller, Sorumluluklar ve Yetkiler
Üst yönetimin kalite yönetim sistemiyle ilgili roller için sorumluluk ve yetkileri belirlemesi, ataması ve kuruluş içinde duyurması gerekmektedir.
Kalite yönetim sisteminin standardın şartlarına uygunluğunun sağlanması, proseslerin amaçlanan çıktıları sağlaması, sistem performansının üst yönetime raporlanması, müşteri odaklılığın teşvik edilmesi ve değişiklikler planlanıp uygulanırken kalite yönetim sisteminin bütünlüğünün korunması temel sorumluluklar arasında yer almaktadır.
Nihai standart, kuruluşların zorunlu olarak “dijital dönüşüm yöneticisi”, “iklim sorumlusu” veya “sürdürülebilirlik raporlama sorumlusu” atamasını gerektirmemektedir.
| Alt Madde | ISO 9001:2015 Yaklaşımı | ISO 9001:2026 Yaklaşımı |
|---|---|---|
| 5.1 | Liderlik, müşteri odaklılık ve proses yaklaşımı | Kalite kültürü ve etik davranış açık biçimde eklendi; fırsat temelli düşünme güçlendirildi |
| 5.2 | Kalite politikası | Temel yapı büyük ölçüde korunuyor |
| 5.3 | Roller ve sorumluluklar | Değişiklikler sırasında KYS bütünlüğünün korunmasına ilişkin yaklaşım devam ediyor |
6.1 Riskler ve Fırsatlar
ISO 9001:2026’da risk ve fırsat yaklaşımı daha açık bir yapıya kavuşturulmuştur.
Madde 6.1 artık:
6.1.1 Risklerin ve fırsatların belirlenmesi,
6.1.2 Riskleri ele alma faaliyetleri,
6.1.3 Fırsatları ele alma faaliyetleri
şeklinde ayrılmaktadır.
Kuruluşun riskleri belirlemesi, analiz etmesi ve değerlendirmesi; kalite yönetim sistemi üzerinde istenmeyen sonuçları önlemek veya azaltmak amacıyla uygun faaliyetleri planlaması gerekmektedir.
Fırsatlar ise olumlu sonuçların artırılması, ürün ve hizmet uygunluğunun geliştirilmesi, müşteri memnuniyetinin artırılması ve sürekli iyileştirmenin desteklenmesi açısından ayrıca belirlenmeli ve değerlendirilmelidir.
Yeni yaklaşımın önemli yönü, fırsatların yalnızca risklerin karşıtı olarak görülmemesi ve ayrı şekilde ele alınmasıdır. ISO da yeni baskının risk ve fırsatlar arasındaki ayrımı daha açık hale getirdiğini belirtmektedir.
6.2 Kalite Hedefleri
Kalite hedeflerinin ilgili fonksiyon, seviye ve proseslerde oluşturulması; kalite politikasıyla uyumlu, ölçülebilir, izlenebilir ve ürün ve hizmetlerin uygunluğu ile müşteri memnuniyetinin artırılması açısından ilgili olması gerekmektedir.
Kuruluş ayrıca hedeflere ulaşmak için ne yapılacağını, hangi kaynakların gerekli olduğunu, kimin sorumlu olduğunu, faaliyetin ne zaman tamamlanacağını ve sonuçların nasıl değerlendirileceğini belirlemelidir.
ISO 9001:2026 tüm kuruluşların kalite hedeflerine karbon emisyonu, enerji tüketimi veya kaynak tasarrufu göstergelerini eklemesini zorunlu tutmamaktadır. Bu tür göstergeler kuruluşun bağlamı, stratejik yönü, müşteri beklentileri veya diğer uygulanabilir gereklilikleri nedeniyle ilgiliyse kalite hedefleri içerisinde değerlendirilebilir.
6.3 Değişikliklerin Planlanması
ISO 9001:2026’da değişiklik yönetimi güçlendirilmiştir. Değişiklikler planlanırken değişikliğin amacı ve potansiyel sonuçları, kalite yönetim sisteminin bütünlüğü, kaynakların bulunabilirliği ve sorumluluk ve yetkilerin belirlenmesi gibi mevcut unsurlar korunmaktadır.
Bunlara ek olarak değişikliklerin:
nasıl iletişim kurulacağı,
etkinliğinin nasıl izleneceği ve değerlendirileceği,
elde edilen sonuçların nasıl gözden geçirileceği
daha açık şekilde ele alınmaktadır.
Böylece değişiklik yönetimi yalnızca “değişikliği planlama” aşamasıyla sınırlı kalmamakta; uygulamanın sonuçlarının izlenmesini ve etkinliğinin değerlendirilmesini de içermektedir.
| Alt Madde | ISO 9001:2015 Yaklaşımı | ISO 9001:2026 Yaklaşımı |
|---|---|---|
| 6.1 | Risk ve fırsatlar birlikte ele alınıyor | Riskler ve fırsatlar ayrı alt maddelerde daha açık yönetiliyor |
| 6.2 | Kalite hedefleri | Temel yapı korunuyor |
| 6.3 | Değişikliğin amacı, sonuçları, kaynaklar ve sorumluluklar | İletişim, etkinliğin izlenmesi ve sonuçların gözden geçirilmesi güçlendirildi |
7.1 Kaynaklar
Kuruluş, kalite yönetim sisteminin oluşturulması, uygulanması, sürdürülmesi ve sürekli iyileştirilmesi için gerekli kaynakları belirlemeli ve sağlamalıdır.
İnsan kaynakları, altyapı, proseslerin işletilmesi için gerekli ortam, izleme ve ölçme kaynakları ve organizasyonel bilgi bu bölümün temel unsurlarıdır.
ISO 9001:2026’da altyapının fiziksel tesislerin yanı sıra donanım, yazılım, ulaşım kaynakları ve bilgi ve iletişim teknolojilerini de kapsayabileceği daha açık biçimde ele alınmaktadır.
Organizasyonel bilgi konusunda ise önemli bir güçlendirme bulunmaktadır. Kuruluşun gerekli bilgiyi yalnızca belirlemesi yeterli değildir; bu bilginin gerektiği ölçüde korunması, uygulanması ve paylaşılması beklenmektedir.
Değişen ihtiyaçlar ve eğilimler karşısında mevcut bilginin yeterliliği değerlendirilmeli ve ihtiyaç duyulan ek bilgi veya güncellemelere nasıl erişileceği belirlenmelidir. Ayrıca proseslerin işletilmesi için gerekli ortamın bazı unsurlarının kuruluşun kalite kültürü ve etik davranışından etkilenebileceği açıklanmaktadır.
ISO 9001:2026 yapay zekâ kullanımı, yenilenebilir enerji veya belirli bir dijital altyapının kurulmasını genel bir zorunluluk haline getirmemektedir.
7.2 Yetkinlik
Kuruluşun, kalite yönetim sisteminin performansını etkileyen işleri yapan kişilerin gerekli yetkinliklerini belirlemesi ve kişilerin uygun eğitim, öğrenim veya deneyime sahip olmasını sağlaması gerekmektedir.
Gerekli olduğunda yetkinliğin kazanılması için faaliyetler gerçekleştirilmeli ve bu faaliyetlerin etkinliği değerlendirilmelidir.
Nihai standart tüm kuruluşlara ayrı bir sürdürülebilirlik, iklim değişikliği veya dijital dönüşüm eğitimi zorunluluğu getirmemektedir. Gerekli yetkinlikler kuruluşun faaliyetleri, prosesleri, riskleri ve sorumluluklarına göre belirlenmelidir.
7.3 Farkındalık
ISO 9001:2026’da farkındalık gereklilikleri genişletilmiştir. Çalışanların kalite politikası, ilgili kalite hedefleri, kalite yönetim sisteminin etkinliğine katkıları ve kalite yönetim sistemi şartlarına uymamanın sonuçlarının yanı sıra artık kuruluşun kalite kültürü ve etik davranışı konusunda da farkındalığa sahip olması beklenmektedir.
Bu değişiklik kalite kültürünün yalnızca yönetim düzeyinde değil, kuruluş genelinde anlaşılması ve günlük faaliyetlere yansıtılması gerektiğini göstermektedir.
7.4 İletişim
Kuruluşun kalite yönetim sistemiyle ilgili iç ve dış iletişimini belirlemesi gerekmektedir. Neyin, ne zaman, kiminle, nasıl ve kim tarafından iletişim kurulacağı belirlenmelidir.
ISO 9001:2026, bütün kuruluşlara sürdürülebilirlik veya iklim raporu yayımlama zorunluluğu getirmemektedir. Ancak ilgili tarafların veya yasal düzenlemelerin böyle bir gerekliliği varsa bunun kuruluş tarafından değerlendirilmesi gerekebilir.
7.5 Dokümante Edilmiş Bilgi
Kalite yönetim sistemi, ISO 9001 tarafından gerekli görülen dokümante edilmiş bilgileri ve kuruluşun sistemin etkinliği için gerekli olduğuna karar verdiği dokümante edilmiş bilgileri içermelidir.
Dokümanların oluşturulması, güncellenmesi, dağıtımı, erişimi, saklanması, korunması, değişikliklerinin kontrolü ve kullanım dışı dokümanların yönetilmesine ilişkin temel yaklaşım korunmaktadır.
Dijital bilgiler de dokümante edilmiş bilgi kapsamında değerlendirilebilir. Ancak ISO 9001:2026, Madde 7.5 kapsamında her kuruluşa bağımsız bir siber güvenlik yönetim sistemi veya belirli bir dijital altyapı kurma zorunluluğu getirmemektedir.
| Alt Madde | ISO 9001:2015 Yaklaşımı | ISO 9001:2026 Yaklaşımı |
|---|---|---|
| 7.1 | İnsan, altyapı, ortam, ölçüm ve bilgi kaynakları | Organizasyonel bilginin korunması, uygulanması ve paylaşılması daha açık; kalite kültürü çalışma ortamıyla ilişkilendiriliyor |
| 7.2 | Eğitim, deneyim ve yetkinlik | Temel yaklaşım korunuyor |
| 7.3 | Politika, hedef ve KYS farkındalığı | Kalite kültürü ve etik davranış eklendi |
| 7.4 | İç ve dış iletişim | Temel yaklaşım korunuyor |
| 7.5 | Dokümante edilmiş bilgi | Temel kontrol yaklaşımı korunuyor |
8.1 Operasyonel Planlama
Kuruluş, ürün ve hizmetlerin sağlanması için gerekli prosesleri planlamalı, uygulamalı ve kontrol etmelidir. Ürün ve hizmet şartlarının belirlenmesi, proses ve kabul kriterlerinin oluşturulması, gerekli kaynakların belirlenmesi, proses kontrollerinin uygulanması ve gerekli dokümante edilmiş bilgilerin oluşturulması bu yaklaşımın temelini oluşturmaktadır.
Risk ve fırsatlara yönelik planlanan faaliyetler de operasyonel proseslere uygun şekilde entegre edilmelidir. ISO 9001:2026 tüm ürünlerin yaşam döngüsü boyunca çevresel etkilerinin hesaplanmasını veya karbon ayak izi değerlendirmesi yapılmasını zorunlu tutmamaktadır.
8.2 Ürün ve Hizmet Şartları
Müşteri iletişimi; ürün ve hizmetlerle ilgili bilgi sağlanması, teklif, sözleşme ve siparişlerin yönetimi, müşteri geri bildirimi ve şikâyetler, müşteri mülkiyetinin yönetimi ve uygun olduğunda beklenmedik durumlara ilişkin gerekliliklerin ele alınmasını kapsamaktadır.
Kuruluş, müşteriye sunulacak ürün ve hizmet şartlarını belirlerken uygulanabilir yasal ve düzenleyici gereklilikleri ve kuruluşun gerekli gördüğü şartları dikkate almalıdır.
Nihai standart, tedarik zinciri kesintilerine karşı tüm kuruluşların ayrı bir sürdürülebilirlik planı hazırlamasını zorunlu tutmamaktadır.
8.3 Tasarım ve Geliştirme
Kuruluş, ürün ve hizmetlerin daha sonraki aşamalarda uygun şekilde sağlanmasını güvence altına almak amacıyla uygun bir tasarım ve geliştirme prosesi oluşturmalı, uygulamalı ve sürdürmelidir.
Planlama, girdiler, kontroller, çıktılar ve tasarım değişikliklerinin yönetilmesi temel yapı olarak devam etmektedir. Tasarım sürecinde yasal şartlar, müşteri gereklilikleri, önceki benzer tasarımlardan elde edilen bilgiler ve ürün veya hizmetin niteliği dikkate alınmalıdır.
ISO 9001:2026 tüm ürünler açısından geri dönüştürülebilirlik, enerji verimliliği veya çevre dostu malzeme kullanımını bağımsız kalite kriteri haline getirmemektedir.
8.4 Dış Kaynaklı Süreçler
Kuruluş, dışarıdan sağlanan proses, ürün ve hizmetlerin belirlenen şartlara uygunluğunu güvence altına almalıdır. Dış sağlayıcıların değerlendirilmesi, seçilmesi, performansının izlenmesi ve yeniden değerlendirilmesi için kriterler oluşturulması gerekliliği devam etmektedir.
Tedarikçinin kalite performansı, sağladığı ürün veya hizmetin kuruluş üzerindeki etkisi ve uygulanacak kontroller değerlendirilmelidir.
Çevresel veya sosyal sorumluluk kriterleri müşteri, kuruluş veya yasal gereklilikler nedeniyle tedarikçi değerlendirmesine dahil edilebilir; ancak ISO 9001:2026 bunları bütün tedarikçiler için zorunlu genel kriterler olarak tanımlamamaktadır.
8.5 Üretim ve Hizmet Sağlama
Üretim ve hizmet sunumunun kontrollü şartlar altında gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Dokümante edilmiş bilgilerin bulunması, uygun izleme ve ölçme kaynaklarının kullanılması, proseslerin kontrol edilmesi, yetkin personel kullanılması, insan hatalarının önlenmesine yönelik faaliyetler, serbest bırakma ve teslimat sonrası faaliyetler gibi temel şartlar devam etmektedir.
Tanımlama ve izlenebilirlik, müşteri veya dış sağlayıcı mülkiyeti, muhafaza, teslimat sonrası faaliyetler ve değişikliklerin kontrolü de bu bölüm altında ele alınmaktadır.
ISO 9001:2026 üretim proseslerinde enerji verimliliği, geri dönüşüm veya atık azaltımını tüm kuruluşlar için ayrı ve zorunlu kalite şartları haline getirmemiştir.
8.6 Ürün ve Hizmetlerin Onayı
Ürün ve hizmetlerin serbest bırakılması, planlanan düzenlemelerin başarıyla tamamlandığını doğrulamak amacıyla uygun aşamalarda gerçekleştirilmelidir.
Serbest bırakmaya ilişkin dokümante edilmiş bilgi; kabul kriterlerine uygunluğun kanıtını ve serbest bırakmayı yetkilendiren kişinin izlenebilirliğini sağlamalıdır.
ISO 9001:2026’da ürün serbest bırakmanın ayrıca zorunlu olarak karbon ayak izi veya çevresel tasarım kriterlerine göre yapılması yönünde genel bir şart bulunmamaktadır.
8.7 Uygunsuzlukların Kontrolü
Şartlara uygun olmayan çıktılar tanımlanmalı ve istenmeyen kullanım veya teslimatlarını önleyecek şekilde kontrol edilmelidir. Kuruluş uygunsuzluğun niteliğine ve ürün veya hizmet üzerindeki etkisine uygun faaliyet gerçekleştirmelidir.
Düzeltme, ayırma, karantina, iade, ürün veya hizmet sunumunun askıya alınması, müşterinin bilgilendirilmesi veya belirli koşullar altında kabul için yetkilendirme gibi yöntemler kullanılabilir.
Nihai standart, her uygunsuzluğun zorunlu olarak çevresel etkiler, karbon salınımı veya geri dönüşüm kriterleri açısından değerlendirilmesini istememektedir.
| Alt Madde | ISO 9001:2015 Yaklaşımı | ISO 9001:2026 Yaklaşımı |
|---|---|---|
| 8.1 | Operasyonel planlama ve kontrol | Temel yaklaşım korunuyor; risk ve fırsatlarla bağlantı devam ediyor |
| 8.3 | Tasarım ve geliştirme | Temel yapı korunuyor ve açıklayıcı içerik güçlendiriliyor |
| 8.4 | Dış sağlayıcıların kontrolü | Temel yaklaşım korunuyor |
| 8.5 | Kontrollü üretim ve hizmet sağlama | Temel yaklaşım korunuyor |
| 8.7 | Uygunsuz çıktıların kontrolü | Temel yaklaşım korunuyor |
9.1 İzleme ve Ölçme
Kuruluş neyin izlenmesi ve ölçülmesi gerektiğini, hangi yöntemlerin kullanılacağını, izlemenin ve ölçmenin ne zaman yapılacağını ve sonuçların ne zaman analiz edilip değerlendirileceğini belirlemelidir.
Ürün ve hizmetlerin uygunluğu, müşteri memnuniyeti, kalite yönetim sisteminin performansı ve etkinliği, planlamanın etkinliği ve dış sağlayıcıların performansı gibi konuların değerlendirilmesi devam etmektedir.
ISO 9001:2026’nın yapısındaki önemli değişikliklerden biri, risklere yönelik faaliyetlerin etkinliği ile fırsatlara yönelik faaliyetlerin etkinliğinin daha açık biçimde ayrı değerlendirilmesidir.
Karbon emisyonları, enerji tüketimi veya atık miktarı bütün kuruluşlar açısından zorunlu ISO 9001 performans göstergeleri değildir.
9.2 İç Denetimler
Kuruluş, kalite yönetim sisteminin kendi gerekliliklerine ve ISO 9001 şartlarına uygunluğu ile etkin şekilde uygulanıp sürdürülüp sürdürülmediğini belirlemek amacıyla planlı aralıklarla iç denetimler gerçekleştirmelidir.
Denetim programı hazırlanırken proseslerin önemi, kuruluşu etkileyen değişiklikler ve önceki denetim sonuçlarının yanı sıra risk ve fırsatların da dikkate alınması öne çıkmaktadır.
İç denetimin amacı ISO 9001 kapsamında kalite yönetim sistemini değerlendirmektir. Kuruluşun iklim veya sürdürülebilirlik konuları kalite yönetim sistemi açısından ilgiliyse bunlar denetime dahil edilebilir; aksi durumda ayrı bir çevre yönetim denetimi ISO 9001 tarafından zorunlu kılınmamaktadır.
9.3 Yönetim Gözden Geçirmesi
Üst yönetim kalite yönetim sistemini planlanan aralıklarla gözden geçirerek sistemin uygunluğunu, yeterliliğini, etkinliğini ve kuruluşun stratejik yönüyle uyumunu değerlendirmelidir.
Yönetimin gözden geçirmesi girdileri arasında: önceki yönetim gözden geçirmelerinden kalan faaliyetlerin durumu, iç ve dış konulardaki değişiklikler, ilgili tarafların ihtiyaç ve beklentilerindeki değişiklikler, müşteri memnuniyeti, kalite hedefleri, proses performansı, ürün ve hizmetlerin uygunluğu, uygunsuzluklar ve düzeltici faaliyetler, izleme ve ölçme sonuçları, denetim sonuçları, dış sağlayıcı performansı, kaynakların yeterliliği ve iyileştirme fırsatları gibi konular yer almaktadır.
ISO 9001:2026’da riskleri ele almaya yönelik faaliyetlerin etkinliği ile fırsatları ele almaya yönelik faaliyetlerin etkinliği de daha açık biçimde ayrı değerlendirilmektedir.
Kalite kültürü, etik davranış veya iklim değişikliği kuruluşun kalite yönetim sistemi açısından ilgiliyse yönetimin gözden geçirmesi içerisinde değerlendirilmesi uygun olabilir. Ancak karbon ve enerji performansının her kuruluşun yönetim gözden geçirmesinin zorunlu gündemi olduğu şeklinde bir şart bulunmamaktadır.
| Alt Madde | ISO 9001:2015 Yaklaşımı | ISO 9001:2026 Yaklaşımı |
|---|---|---|
| 9.1 | KYS performansının izlenmesi ve değerlendirilmesi | Risk ve fırsat faaliyetlerinin etkinliği daha açık şekilde ayrı değerlendiriliyor |
| 9.2 | Planlı iç denetimler | Risk ve fırsatların denetim programında dikkate alınması daha görünür |
| 9.3 | Yönetimin gözden geçirmesi | Risk ve fırsatlara yönelik faaliyetlerin etkinliği ayrı girdiler olarak daha açık |
10.1 Sürekli İyileştirme
Kuruluş, kalite yönetim sisteminin uygunluğunu, yeterliliğini ve etkinliğini sürekli olarak iyileştirmelidir.
İyileştirme faaliyetleri proseslerin, ürünlerin ve hizmetlerin geliştirilmesini, gelecekteki ihtiyaç ve beklentilerin ele alınmasını ve istenmeyen etkilerin düzeltilmesini, önlenmesini veya azaltılmasını kapsayabilir.
ISO 9001:2026’daki açıklayıcı içerik, iyileştirmenin yalnızca küçük ve kademeli faaliyetlerden oluşmadığını; büyük ölçekli değişim, inovasyon veya yeniden yapılanma girişimleri şeklinde de gerçekleştirilebileceğini daha açık biçimde ortaya koymaktadır.
Ancak kuruluşlara zorunlu olarak “yeşil teknoloji” kullanma veya bütün iyileştirmeleri çevresel performans üzerinden yürütme şartı getirilmemiştir.
10.2 Uygunsuzluk ve Düzeltici Faaliyet
Bir uygunsuzluk ortaya çıktığında kuruluş uygunsuzluğa tepki vermeli, gerektiğinde kontrol altına almalı ve düzeltmeli, sonuçlarıyla ilgilenmeli ve uygunsuzluğun tekrarını önlemek amacıyla nedenlerini değerlendirmelidir.
Benzer uygunsuzlukların mevcut olup olmadığı veya ortaya çıkma potansiyeli değerlendirilmelidir. Gerekli düzeltici faaliyetler uygulanmalı, gerçekleştirilen faaliyetlerin etkinliği gözden geçirilmeli ve gerektiğinde kalite yönetim sisteminde değişiklik yapılmalıdır.
Düzeltici faaliyetler karşılaşılan uygunsuzluğun etkilerine uygun olmalıdır. ISO 9001:2026, tüm kök neden analizlerinin enerji, karbon salınımı veya çevresel etki açısından yapılması gerektiği şeklinde genel bir zorunluluk getirmemektedir.
Ek A – Yeni Kavramlar
ISO 9001:2026’daki en önemli yapısal geliştirmelerden biri Ek A’nın önemli ölçüde genişletilmiş olmasıdır.
Ek A artık yalnızca yapı ve terminoloji hakkında sınırlı açıklamalar sunmamaktadır. Standardın maddelerinin amacının daha iyi anlaşılması için Madde 4’ten Madde 10’a kadar birçok konuda ayrıntılı açıklayıcı içerik sağlamaktadır.
Organizasyonun bağlamı, liderlik, kalite kültürü, etik davranış, riskler ve fırsatlar, değişikliklerin yönetimi, kaynaklar, organizasyonel bilgi, farkındalık, operasyonel faaliyetler, iç denetimler, yönetimin gözden geçirmesi ve iyileştirme gibi konular Ek A içerisinde açıklanmaktadır.
Bununla birlikte Ek A bilgilendirici niteliktedir. Buradaki açıklamalar standardın ana maddelerinde bulunmayan yeni belgelendirme gereklilikleri oluşturmaz. Bu nedenle Ek A’da verilen teknoloji, risk yönetimi veya organizasyonel bilgi örneklerinin doğrudan yeni zorunlu şartlar gibi yorumlanmaması gerekir.
Ek B – Uyumlu Standartlar
ISO 9001:2015’te bulunan Ek B, ISO 9001:2026’da kaldırılmıştır.
Önceki sürümde Ek B, ISO/TC 176 tarafından geliştirilen diğer kalite yönetimi ve kalite yönetim sistemi standartları hakkında bilgi veriyordu.
2026 sürümünde ilgili diğer standartlara ilişkin referanslar Ek A içerisinde ve standardın kaynakçasında yer almaktadır. Dolayısıyla ISO 9001:2026’da artık ayrı bir Ek B – Quality management and quality management systems standards developed by ISO/TC 176 bölümü bulunmamaktadır.
Standardın ISO 14001, ISO 45001 ve diğer yönetim sistemi standartlarıyla entegrasyonunun kolaylaşması ise Ek B üzerinden değil, esas olarak güncel Harmonized Structure ile uyum sayesinde sağlanmaktadır. ISO da 2026 sürümünde bu uyumun güçlendirildiğini belirtmektedir.
ISO 9001:2026, ISO 9001:2015’in temel kalite yönetim yaklaşımını ortadan kaldıran tamamen yeni bir sistem değildir. Yeni sürüm, uzun yıllardır kullanılan yapının güçlü yönlerini korurken bazı alanları daha açık, güncel ve uygulanabilir hale getirmektedir.
Yeni baskıda özellikle kalite kültürü ve etik davranışın liderlik sorumluluğuna dahil edilmesi, risk ve fırsatların daha açık şekilde ayrılması, değişiklik yönetiminin güçlendirilmesi, organizasyonel bilginin korunması, uygulanması ve paylaşılmasının daha açık ifade edilmesi ve çalışan farkındalığına kalite kültürü ile etik davranışın eklenmesi dikkat çekmektedir.
İklim değişikliğinin kuruluş açısından ilgili bir konu olup olmadığının değerlendirilmesi de standartta yer almaya devam etmektedir. Ancak bu gereklilik 2024 değişikliğiyle daha önce ISO 9001:2015’e eklenmiş olup, 2026 baskısında ana standardın bir parçası haline gelmiştir.
Buna karşılık ISO 9001:2026; tüm kuruluşlara karbon nötrlüğü hedefi oluşturma, enerji kullanımını azaltma, sürdürülebilirlik raporu yayımlama, yaşam döngüsü analizi gerçekleştirme veya çevresel göstergeleri kalite hedeflerine dahil etme şeklinde genel zorunluluklar getirmemektedir.
Kuruluşların geçiş sürecinde kalite yönetim sistemlerini baştan kurmaları yerine mevcut sistemlerini ISO 9001:2026’daki hedefli değişikliklere göre gözden geçirmeleri gerekecektir.
ISO 9001:2026 böylece kalite yönetiminin temel prensiplerini korurken liderlik, kalite kültürü, etik davranış, risk ve fırsatlar ile değişiklik yönetimi konularında daha açık ve güncel bir çerçeve sunmaktadır.
